Meer dan vijftig jaar lang heb ik gedacht dat mijn favoriete jeugdtelevisieserie een herinnering zou blijven aan een ver verleden. Vrijwel niemand die ik ernaar vroeg kende ‘Pipo op Bizarra’ en de beelden waren nergens meer te vinden. Onlangs kwam daar verandering in. Niet alleen kon ik de serie met de blik van nu bekijken, vlak daarna stond ik ineens oog in oog met de boot die Pipo naar het witte eiland in de Middellandse Zee bracht.
Aanvullend video- en audiomateriaal op mijn YouTube-kanaal:
Deze televisie serie uit 1971 sprak zo tot mijn verbeelding dat ik na iedere aflevering de verhaallijn volledig uitschreef. Ik richtte mijn eigen roversbende op en was vastbesloten om het paradijselijke witte eiland ooit met eigen ogen te aanschouwen.
De Pipo uit deze serie was een andere dan de bekende clown. Deze Pipo had een rode strik met witte stippen in plaats van andersom. Hij had bovendien een andere Mammaloe als echtgenote. Pipo beleefde spannende avonturen op Bizarra en de couleur locale was adembenemend: een rotsachtig eiland omgeven door een strakblauwe zee. Deze droomplek bleek in werkelijkheid te bestaan onder de naam Ibiza.
Als tienjarige jongen werd ik op de serie geattendeerd dankzij een bezoek met mijn vader aan vakantiebeurs Recreana in de Frieslandhal. Daar kreeg ik een VARA gids overhandigd met op de voorkant een afbeelding van de roodgestrikte Pipo. Samen met de indiaan KlukKluk, trotseerde hij de Middellandse zee per waterfiets. In zijn handen had hij een groot geel geluksei. Thuisgekomen probeerde mijn vader mijn enthousiasme over de foto’s van de roversbende te temperen. Het was een programma van de VARA, dus waakzaamheid was geboden. Ik begreep dat de VARA een ‘rode’ omroep was. Mogelijk was dat de verklaring voor die rode strik.
Pipo en zijn entourage bleken zich bij aanvang van het verhaal met hun woonwagen op een uit Delfzijl afkomstige coaster te bevinden die hen naar het witte eiland Bizarra vervoerde. Toch maakten niet Pipo of KlukKluk de serie voor mij zo onweerstaanbaar, maar de boeven die het eiland onveilig maakten. Malo en zijn kornuiten vergaderden in een door kaarslicht beschenen hoekje van een afgelegen grot. Elke keer als Malo zijn vuist op de tafel sloeg, tilden zijn vrienden de kaars omhoog. Ook de door Adèle Bloemendaal gespeelde Blauwhílde, die schaakte tegen een valsspelende Octopus, prikkelde mijn verbeelding. Deze meermin of zeevrouw zou uiteindelijk een cruciale rol spelen in de strijd tussen goed en kwaad.
Dankzij de openstelling van het Beeld en Geluid archief in Hilversum is het me meer dan 50 jaar na dato gelukt om ‘Pipo op Bizarra’ weer te bekijken. Het tempo lag tergend laag, er was weinig dialoog en de muziek was afkomstig van een matig orgeltje dat steeds hetzelfde deuntje speelde. Maar de omgeving was nog net zo fascinerend als toen. Ibiza werd destijds nog niet overspoeld door toeristen. Het eiland zag er puur, leeg en uitgestrekt uit.
Het verhaal draaide om het uitbroeden van het geluks-ei door de zon. De VARA-gedachte kwam op een mooie manier naar voren toen Pipo de geluksvogel niet voor zichzelf hield, maar hem de vrijheid gaf om het geluk aan alle mensen uit te delen. Zelfs de boeven liet hij gaan in de hoop dat ze hun lesje hadden geleerd. Het was ook leuk om te zien hoe meermin Blauwhilde huisvrouw Mammaloe feministische adviezen gaf. De echte Pipo was overigens minder enthousiast over de serie en sleepte de makers ervan voor de rechter. Die gaf hem ongelijk, hij had zijn hand overspeeld door veel te hoge salariseisen te stellen.
Slechts enkele weken later werd mijn herinnering aan de Piposerie op een heel andere manier gereactiveerd. Met een vroegere collega had ik afgesproken om een hapje te eten in Ridderkerk. In afwachting van zijn komst keek ik naar de schepen in het haventje naast het restaurant. Mijn oog viel op de achterkant van een grijze coaster met daarop de plaatsnaam Delfzijl. Het was geen groot schip, maar het leek verdacht veel op de achterkant van de boot die Pipo naar Bizarra had getransporteerd, vooral de manier waarop de achterwand oprees uit het water. Ik maakte een mentale notitie van de naam van het vaartuig: Noordborg.
Thuisgekomen zocht ik informatie over deze boot. Tot mijn niet geringe verrassing bleek mijn fantasie niet op hol te zijn geslagen, maar heeft de Noordborg, de laatst overgebleven originele Groninger coaster, daadwerkelijk gefungeerd als vervoermiddel voor Pipo, Mammaloe, Klukkluk, Nononono en de papegaai.
Na een online speurtocht kon ik de levensloop van dit bijzondere schip reconstrueren. In januari 1962 liep deze kustvaarder van stapel bij dok- en scheepsbouw maatschappij Makkum. Het motorschip was bestemd voor Wagenborg, Scheepvaart- en expeditiebedrijf te Delfzijl. De coaster, het zogenaamde gladdedek-type, heeft een lengte van 48 en een halve meter en een breedte van bijna acht meter. De motor bezit een vermogen van 240 PK.
Na een geslaagde proefvaart op het IJsselmeer, waarbij het schip een snelheid bereikte van negen knopen, vertrok het naar Delfzijl. De Noordborg vervoerde onder meer hout vanuit Scandinavië naar Nederland. Tijdens een reis naar Malmö in 1969 was de Noordborg betrokken bij een aanvaring. De kapitein, die het vaarwater goed dacht te kennen, stond zelf aan het roer. Een loods vond hij niet nodig. Het schip week te ver uit richting bakboord, de bestuurder van een Duits zeeschip raakte in verwarring en ramde de coaster midscheeps achter. De Nederlandse kapitein kwam er met een berisping vanaf. Nog geen half jaar later volgde een tweede incident. Tijdens het indraaien van het Van Harinxmakanaal bij Franeker, veegde de Noordborg een compleet benzinestation van de wal. De pompbediende kwam met de schrik vrij: hij was elders aan het koffie drinken.
De Pipo serie werd gefilmd in 1970. Iedere ochtend begaf de filmploeg zich met woonwagen en ezel Nononono aan boord. De opnames vonden plaats op de Eems. In 1991 liep de Noordborg aan de grond bij het Engelse Wells-next-the-sea. Het totalloss verklaarde schip werd vlot getrokken en naar Dordrecht versleept om daar gesloopt te worden. De coaster werd echter gered van de sloophamer door Dick van der Kamp. In 1992 kreeg het schip de naam Casper. Het werd verkocht als woonboot en kwam te liggen in Zaandam. Herman en Lidwina Klaassen bewoonden de Casper tot 2009. In dat jaar kocht Van der Kamp het schip terug om het in oude staat te herstellen.
Van der Kamp gaf de coaster zijn oude naam terug. Twee pogingen om het schip, dat slechts €125.000 hoeft te kosten, naar Groningen te halen liepen tot nu toe op niets uit. Het Appingedamse Brons-museum, dat momenteel geen adres heeft, wilde het schip, dat nog een originele Brons-scheepsmotor bezit, als drijvend museum inrichten, maar kreeg het geld niet bij elkaar. Willemien Onrust van het watertransport-bedrijf Hunzetrans kan het schip wel betalen. De gemeente Groningen heeft echter nog geen toestemming verleend om de Noordborg voor anker te laten gaan achter de Groninger Ikea gelegen Deense haven. De laatste nog varende Groninger coaster zou daar prima passen. Op die manier krijgt dit stukje erfgoed alsnog een mooie bestemming. Hopelijk reserveren ze dan een ruimte op het schip voor een bescheiden Pipo museum.
