Al weer jaren geleden bezocht ik het Drielandenpunt in het uiterste zuiden van ons land. Ik herinner me een uitkijktoren die hoger was dan de omliggende bossen. Het uitzicht bracht me tot het besef dat er geen verschil was te zien tussen de Duitse, de Belgische en de Nederlandse bomen, wat de betrekkelijkheid van de grenzen benadrukte.
Hier vind je meer video en audiomateriaal:
In 2026 is de situatie rond het drielandenpunt bij Vaals ingrijpend veranderd. Het grenspaaltje staat nog op dezelfde plek, maar een groot deel van het bos heeft plaatsgemaakt voor schreeuwerige horecapleinen, het hoogste labyrint en de hoogste speeltuin van Nederland en een groot parkeerterrein. Kennelijk is het voor kinderen niet meer interessant genoeg om oog in oog te staan met de landsgrenzen maar moest het terrein eerst vereftelingiseren om er een aantrekkelijk uitje van te maken. Dat één van de restaurantjes ‘De vier grenzen’ heet, is verwarrend. Het schijnt te maken te hebben met een stukje neutraal gebied dat zich ooit op deze plek bevond.

Inmiddels staan er twee uitkijktorens. Ook het aantal grensmarkeringen waar mensen in de rij staan voor een obligate Instagramfoto is toegenomen. Onlangs werd vastgesteld dat het officiële drielandenpunt maar liefst 60 meter verder ligt dan het veel gefotografeerde grenspaaltje. Bovenop de vijftig meter hoge toren valt vooral op hoe verwaarloosd die is. Zeker als je bedenkt dat elke bezoeker moet betalen om het uitzichtpunt te bereiken.
Wie op zoek gaat naar rust kan zijn heil beter zoeken in de tot museum getransformeerde kloosterkapel in Vaals. Hier begon Gert de Weerd in 2009 met het tentoonstellen van zijn omvangrijke collectie devotionalia. Hij verzamelt heiligenbeelden en andere religieuze voorwerpen onder het motto: ‘Red Jezus van de rommelmarkt.’

Het is even slikken als blijkt dat we pas naar binnen mogen na contante betaling. Zoiets overkomt me altijd op het moment dat ik geen enkele euromunt op zak heb. We worden doorverwezen naar restaurant De Zwarte Madonna waar we niet alleen kunnen pinnen maar waar we tevens mogen genieten van een authentieke Limburgse vlaai en een koffie die hier standaard wordt geserveerd met likeur en slagroom.

Het restaurant oogt als het voorportaal van het museum. We nemen plaats op stevige bidstoelen met hoge rugleuningen. In de hoek staat een biechtstoel, langs de wand is een rijk uitgesneden koorbank neergezet. Aan het plafond hangen originele kerkelijke kroonluchters. De bar is gemaakt van het hout van twee altaren. Aan de wand hangen spreuken als: ‘Zegen ons huisgezin’ en ‘Van het concert des levens heeft alleen God ‘t program’. Tussen de zoetige teksten valt mijn oog op onbegrijpelijke regels als ‘Wijn, die de maagden voortbrengt.’ De vlaai smaakt zo goed en de bodem is zo krokant dat je je oog in oog met ‘de man van smarten’ afvraagt waar je deze zaligheid aan hebt verdiend.

Verkwikt keren we terug naar het museum. Schrijdend over de heilige catwalk beluisteren we sacrale koorzang die uit de speakers komt. Tussen de tweehonderd tentoongestelde beelden liggen catechismusboekjes, bijbeltjes, godsdienstdiploma’s, kruisen, wijwaterbakjes, rozenkransen, religieuze prenten en missalen. Op een plankje staat een rijtje in nonnenhabijt gehulde Barbiepoppen. De wandeling eindigt bij een bescheiden uitvoering van het Lam Gods dat zich heeft neergevlijd voor een devote muurschildering.

Eén van de gebrandschilderde ramen oogt verrassend modern, zeker in vergelijking met de vele neogotische beelden. Naast het tonen van de vaste collectie weet museum Vaals af en toe hedendaagse kunstenaars te strikken als Henk Schiffmacher, Rob Scholte en Hugo Kaagman.

Bij het verlaten van het museum overhandigt gastvrouw Cecile ons een A-viertje met de naam en de omschrijving van onze persoonlijke naamheilige. Niet erg verrassend is dat in mijn geval de apostel Johannes. Achter het museum ligt het kloosterpark waar een door Hugo Kaagman in Delftsblauw beschilderde Jezus ons met open armen ontvangt. Tussen de kruiswegstaties en de Mariakapel staat de oudste boom van Vaals. Die werd gepland toen het rijke roomse leven nog in volle bloei stond.
Museum Vaals, Eschberg 7, 6291 NK Vaals, zaterdag en zondag geopend van 10.30 tot 17.30 uur Toegangsprijzen: Volwassenen: € 5,-. Kinderen t/m 11 jaar: € 2,50. Het museum is rolstoeltoegankelijk. De aanwezigheid van honden is toegestaan.
Café-restaurant ‘De Zwarte Madonna’: dinsdag t/m vrijdag van 17.00-21.00 uur geopend. Zaterdag en zondag van 10.30-21.00 uur.